Istorijat

Istorijat


Prvo istorijski nesporno odvajanje imovine države od imovine vladara odigralo se tokom transformacije rimske republike u carstvo, tokom I vijeka nove ere. U vrijeme prvog rimskog cara – imperatora Oktavijana Avgusta, pored stare ustanove javne blagajne – erara (lat. aerarium), pojavljuje se posebna blagajna imperatora – fiskus (lat. fiscus), u koju su se slivali prihodi iz provincija. Iako se negdje fiskus naziva privatnom blagajnom rimskog imperatora, zapravo je i ova blagajna bila javna-državna, dok je privatna blagajna imperatora bila odvojena od fiskusa.U vreme vladavine rimskog imperatora Hadrijana, početkom II vijeka nove ere, kada su blagajna imperatora i blagajna Senata i naroda Rima već sjedinjene u jedinstvenu javnu blagajnu, nalazimo trag o posebnom carskom službeniku koji je obavljao poslove zastupanja te jedinstvene javne blagajne, odnosno imovinskih interesa države, pod nazivom advokat fiskusa (lat. advocatus fisci).Advocatus fisci rimskog prava predstavlja preteču danas postojećih različitih oblika pravobranilaštva, sa mnogim istim ili sličnim karakteristikama. Od tada pa do danas, osim u Srednjem vijeku, postoje državna pravobranilaštva kao posebni državni organi koji vrše pravobranilačku funkciju, odnosno deluju kao pravni zastupnici države u postupcima pred sudovima ili drugim organima u ostvarivanju njenih imovinskih prava i interesa i kao pravni savjetnici drugim državnim organima i organizacijama.

Pravobranilaštva postoje u mnogim pravnim sistemima, s tim da se nadležnosti i organizacija organa koji vrši pravobranilačku funkciju bitno razlikuju od države do države. Uprkos velikoj raznovrsnosti termina koji se javljaju prilikom prevođenja na srpski jezik, može se primjetiti da se institucija koja obavlja pravobranilačku funkciju u različitim državama i jezicima najčešće označava kao državni advokat. U državama engleskog govornog područja (Attorney General / State Attorney), u Italiji – (Avvocato dello Stato), u Kraljevini Španiji – (Abogado del Estado), u Republici Hrvatskoj – (Državno odvjetništvo /Građansko – upravi odjel).

Brojne su zemlje u kojima se koriste drugačiji termini za označavanje organa koji obavljaju pravobranilačku funkciju, na primjer: Crna Gora – (Zaštitnik imovinskopravnih interesa), Republika Austrija – Finansijska prokuratura/zastupništvo, (Finanzprokuratur), Republika Francuska– Pravosudni zastupnik države (Agent judiciaire de l’État), Ruska federacija –Federalni trezor (Federalьnoe kaznačeйstvo), Grčka – Državni pravni savjet (Νομικό Συμβούλιο του Κράτους), itd.

Pravobranilaštva postoje i u republikama bivše SFRJ.

Institucija pravobranilaštva u pravnom sistemu Republike Srpske

Zakon o javnom pravobranilaštvu Socijalističke republike Bosne i Hercegovine (“Službeni list SR BiH” broj 2/89 i 33/89), se primjenjivao u pravnom sistemu Republike Srpske u periodu od 1989. godine do kraja septembra 1993. godine. Republičko javno pravobranilaštvo i opštinska javna pravobranilaštva su vršila funkciju javnog pravobranilaštva, s tim da su opštine mogle, odlukom osnovati i međuopštinska javna pravobranilaštva.

Odredbama Zakona o javnom pravobranilaštvu iz 1993. godine (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 17/93 – objavljen dana 22.09.1993. godine, izmjene i dopune: 14/94 i 32/94), osnovano je Republičko javno pravobranilaštvo, kao samostalan organ koji svoju funkciju vrši na osnovu ustava, zakona, drugih propisa i opštih akata. Odredbom člana 1. ovog zakona, bilo je propisano da funkciju javnog pravobranilaštva u Republici Srpskoj vrši Republičko javno pravobranilaštvo, a da zakonom određene mjere i pravna sredstva radi zaštite prava i interesa Republike u pogledu državnih sredstava koja koriste i kojima raspolažu Ministarstvo odbrane, jedinice i ustanove Vojske Republike Srpske, preuzima Vojno pravobranilaštvo. Danom stupanja na snagu Zakona o javnom pravobranilaštvu, prestao je da važi Zakon o javnom pravobranilaštvu Socijalističke republike Bosne i Hercegovine (“Službeni list SR BiH” broj 2/89 i 33/89).

Odlukom Vlade Republike Srpske, broj: 02/1-020 -1407/98 od 26.07.1998. godine, Republičko javno Pravobranilaštvo je preseljeno iz Doboja u Banja Luku.

Stupanjem na snagu Zakona o Pravobranilaštvu Republike Srpske (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 16/05), prestao je da važi Zakon o javnom Pravobranilaštvu (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 17/93, 14/94 i 32/94), a Pravobranilaštvo Republike Srpske, sa sjedištem u Banja Luci, je organizovano po sjedištima zamjenika:

  1. Sjedište zamjenika Banja Luka obuhvata područje Grada Banja Luka, te opština: Gradiška/Bosanska Gradiška, Kneževo, Kotor Varoš, Laktaši, Prnjavor, Srbac, Čelinac, Mrkonjić Grad, Ribnik, Istočni Drvar, Drinić, Jezero, Šipovo, Kupres,/Kupres u Republici Srpskoj, odnosno područja osnovnih sudova u Banjoj Luci, Gradišci/Bosanskoj Gradišci, Kotor Varošu, Prnjavoru i Mrkonjić Gradu.
  2. Sjedište zamjenika Bijeljina obuhvata područja opština: Bijeljina, Zvornik, Lopare, Osmaci, Ugljevik, odnosno područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Bijeljini i Zvorniku.
  3. Sjedište zamjenika Sokolac obuhvata područja opština: Sokolac, Istočni Stari Grad, Lukavica, Kasindol, Trnovo, Pale, Vlasenica, Milići, Srebrenica, Šekovići i Han Pijesak, Bratunac, odnosno područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Sokocu, Vlasenici i Srebrenici.
  4. Sjedište zamjenika Doboj obuhvata područja opština: Vukosavlje, Doboj, Derventa, Modriča, Pelagićevo, Petrovo, Bosanski Brod, Teslić, Donji Žabar, Šamac/Bosanksi Šamac, odnosno područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Derventi, Doboju, Modriči i Tesliću.
  5. Sjedište zamjenika Prijedor obuhvata područja opština: Kozarska Dubica/Bosanska Dubica, Novi Grad/Bosanski Novi, Krupa na Uni, Prijedor, Kostajnica i Oštra Luka, odnosno područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova: Novi Grad/Bosanski Novi i Prijedor.
  6. Sjedište zamjenika Foča obuhvata područja opština: Višegrad, Kalinovik, Čajniče, Rudo, Foča, Rogatica i Ustiprača, odnosno područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Višegradu i Foči.
  7. Sjedište zamjenika Trebinje obuhvata područja opština: Bileća, Berkovići, Ljubinje, Istočni Mostar, Nevesinje, Gacko i Trebinje, odnosno područje mjesne nadležnosti Osnovnog suda u Trebinju.

Donošenjem Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Pravobranilaštvu Republike Srpske (“Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 119/08), ukinuto je Sjedište zamjenika Sokolac, osnovano Sjedište zamjenika u Istočnom Sarajevu i Vlasenici, tako da je Pravobranilaštvo Republike Srpske organizovano po sjedištima zamjenika:

  1. Sjedište zamjenika Banja Luka obuhvata područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Banjoj Luci, Gradišci, Kotor Varošu, Prnjavoru i Mrkonjić Gradu.
  2. Sjedište zamjenika Bijeljina obuhvata područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Bijeljini i Zvorniku.
  3. Sjedište zamjenika Doboj obuhvata područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Derventi, Doboju, Modriči i Tesliću.
  4. Sjedište zamjenika Prijedor obuhvata područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Prijedoru i Novom Gradu.
  5. Sjedište zamjenika Foča obuhvata područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Foči i Višegradu.
  6. Sjedište zamjenika Trebinje obuhvata područje mjesne nadležnosti Osnovnog suda u Trebinju.
  7. Sjedište zamjenika Istočno Sarajevo obuhvata područje mjesne nadležnosti Osnovnog suda u Sokocu.
  8. Sjedište zamjenika Vlasenica obuhvata područje mjesne nadležnosti osnovnih sudova u Vlasenici i Srebrenici.

Pravilnikom o izmjenama i dopunama Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Pravobranilaštvu Republike Srpske, broj: JP-57/08 od 20.11.2008. godine („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 115/08), formirano je Odjeljenje za eksproprijaciju.

Stupanjem na snagu Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Pravobranilaštvu Republike Srpske, broj:JP-312/14 od 05.09.2014. godine („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 1/15) prestao je da važi Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Pravobranilaštvu Republike Srpske – Odluke Vlade RS o davanju saglasnosti na Pravilnik unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Pravobranilaštvu Republike Srpske („ Službeni glasnik RS“, broj 85/05 i 115/08).

Prema članu 6. Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Pravobranilaštvu Republike Srpske, poslovi iz nadležnosti Pravobranilaštva se obavljaju u sjedištima zamjenika – osnovnim organizacionim jedinicama, i Kabinetu pravobranioca Republike Srpske, Sekretarijatu Pravobranilaštva, Računovodstvu Pravobranilaštva Republike Srpske i Odjeljenju za eksproprijaciju – posebnim organizacionim jedinicama.

Sastavni dio Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Pravobranilaštvu Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 1/15)  je organizacioni dijagram Pravobranilaštva Republike Srpske. (član 44).

Pravilnik o izmjenama i dopunama Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Pravobranilaštvu Republike Srpske, broj JP-429/15 od 02. 10. 2015. godine je objavljen u „Službenom glasniku Republike Srpske“, broj 90/15.